A.s. weekeinde barst het carnaval weer los in een deel van Nederland. Van oudsher draait het feest o.a. om omkering van de macht en het tijdelijk loslaten van regels. In mijn geboortestad Tilburg werd het openbaar carnaval onder druk van de kerk en de lokale overheid vanaf 1857 zelfs helemaal verboden. Dat resulteerde in ‘illegaal carnaval’ achter gesloten deuren bij mensen thuis en vooral een dagelijkse stoet Tilburgers die in lange jassen gehuld naar Tilburg CS liepen om in omringende steden het feest te vieren. In 1965 kwam er na meer dan 100 jaar eindelijk weer een vergunning voor het organiseren van D’n Optocht. En met de herintroductie van carnaval werd Tilburg omgedoopt tot ‘Kruikenstad’. Waar decennialang met name de directeuren en eigenaren van de Textielfabrieken de dienst uitmaakten in de stad, werd de naam “Kruikenzeiker’ geïntroduceerd en als geuzennaam met trots door Tilburgers gedragen. De naam verwijst naar het oude gebruik waarbij arbeiders urine verzamelden in kruiken en meenamen naar de fabriek voor gebruik in de wolindustrie.
Van verbod naar verzet en uiteindelijk viering van een omkering: de sleutels van de stad worden aan het begin van carnaval door de burgemeester overhandigd aan prins Carnaval en iedereen verkleedt zich: in boerenkiel, als ijsbeer, cowboy of prinses. Rollen en regels vervagen in een zee van kleuren. Het is een feest van tijdelijke vrijheid, een ritueel waarin de macht letterlijk en symbolisch op zijn kop gaat. In die omkering schuilt een diepe kracht: het besef dat hiërarchie niet onwrikbaar ‘waar’ is of absoluut vaststaat, dat rollen flexibel zijn en dat collectieve creativiteit kan ontstaan wanneer vaste structuren even verdwijnen.
Dialoog werkt op een subtielere, maar vergelijkbare manier. In een dialoog worden overtuigingen en aannames tijdelijk losgelaten. “Macht” verschuift van dominantie naar luisteren; van winnen en overtuigen naar begrijpen en begrepen worden. Zoals het masker van carnaval onze identiteit relativeert, relativeert dialoog de zekerheid van onze eigen overtuigingen. Er ontstaat ruimte voor nieuwe perspectieven, onverwachte inzichten en een gevoel van verbondenheid dat anders moeilijk te bereiken is.
Wat beide rituelen delen, is spel en openheid. In carnaval spelen we met de uiterlijke vormen van macht en identiteit; in dialoog spelen we met de innerlijke vormen van denken. Beide nodigen uit tot een experiment met de werkelijkheid: het omkeren van de bekende orde, het loslaten van controle, het openen van een moment waarin iets nieuws kan ontstaan.
Beide tonen dat vrijheid en wijsheid niet besloten liggen in vasthouden aan overtuigingen en vastgeroeste denkbeelden, maar in het durven loslaten van wat we denken zeker te weten.
Verdiepingsdag Dialoog: ‘Wat is een goede samenleving?” 10 maart 2026
Eendaagse dialoogworkshop 11 mei 2026